Vorige week was ik op het congres van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in Eindhoven. Nuttig, leerzaam, je treft deze en gene en je komt er achter dat Brainport Eindhoven hetzelfde is georganiseerd als de regio Foodvalley. Als je er woont dan zegt het je misschien niets, maar “het brengt wel geld en werk met zich mee”. Citaat van een taxichauffeur trouwens.

Ik had er niet op gerekend inspiratie uit zo’n congres te halen voor deze column, maar een optreden van emeritus hoogleraar Nederlandse Letterkunde Herman Pleij is altijd goed voor sappige quotes.

Op het congres in 2017 stelde hij voor om de tekst ‘Je maintiendrai’, dat ‘ik zal handhaven’ betekent, onder het rijkswapen te vervangen door ‘moet kunnen.’ U kent de kreet wel, tegelijkertijd willen we juist niet dat iedereen doet wat hij of zij maar wil. De meeste klachten gaan altijd nog over geluidsoverlast, hangjongeren en gedrag in het verkeer. Het moet eigenlijk niet kunnen, we moeten dat juist handhaven.

En als iedereen zegt ‘moet kunnen’, dan krijgen we de roep om een sterke man of vrouw die aangeeft dat de chaos wel even door hem of haar opgelost gaat worden. Die gaat als een boze aanklager de onderdrukte en hulpeloze slachtoffers (dat zijn u en ik dan) helpen en belooft redding. Die redding komt er niet, de chaos wordt meestal juist groter. De aanklager heeft ook geen belang bij een oplossing, want dan zijn er geen slachtoffers meer. Je komt in een vicieuze cirkel, het kan jaren doorgaan. 

Dit laatste betoogde historicus Beatrice de Graaf op nog steeds het VNG congres. Beter geen sterke figuur, maar een uitdager die vraagt welke stap er nu gezet moet worden, een coach die vraagt wat nodig is en u en ik die kijken wat we zelf nog kunnen doen.

Herman Pleij besloot zijn betoog dat Nederland is, wat het is vanwege de gespreide macht die wij altijd gekend hebben, de ideeën van verschillende mensen en partijen hebben ons welvaart en welzijn gebracht. 

Zo moet het kunnen.

Lees hier de online krant van deze week.

Als burgemeester krijg je met regelmaat de vraag waar je trots op bent als het om de gemeente gaat. Het antwoord laat ik altijd afhangen van het gehoor. Als dat een vragensteller of publiek van buiten is, dat onze gemeente nauwelijks kent, dan heb ik het over de natuur, bos en heide, de prachtige dorpen, het nieuwe station, de ENKA wijk en de kazerneterreinen. Ook zeg ik er altijd bij dat wij in de Atlas voor Gemeenten 2024, waar de 50 grootste gemeenten met elkaar vergeleken worden nummer 1 scoren op sociale samenhang en nummer 2 op welvaart. Hoge scores ook op onderwijs, voorzieningen en veiligheid. Uiteraard moet je dan ook vertellen dat je mindere scores hebt voor cultuur en fijnstof en dat het altijd beter kan.

De vraag waar je trots op bent krijg ik ook wel eens van ‘echte Edenaren’, die hun hele leven in de gemeente wonen. Dan hoef ik niet uitgebreid met het nieuwe station of ENKA te antwoorden, dat kennen ze wel. Dan heb ik het over dé Atlas. Dat is geen gepoch over de gemeente atlas, en de hoge scores. Nee, dat gaat over de mythologische figuur Atlas, u ziet die vaak afgebeeld met een wereldbol meetorsend op zijn rug. En ik bedoel dan daarmee die inwoners die belangeloos iets doen voor een ander, van rijden naar het ziekenhuis met iemand tot als vrijwilliger actief zijn in een vereniging, de buurt of waar dan ook.

Dat blijft onbetaalbaar en al deze mensen, niet de gemeente, zorgen voor die nummer 1 positie op die andere atlas.

En ik word nog trotser als ik bedenk dat er maar een heel klein groepje is, en die heb je overal, die dat allemaal niet doen, maar wel, meestal anoniem, achter een computerscherm weten te vertellen dat er niets deugt, schelden en anderen in een kwaad daglicht proberen te stellen. Het zegt alles over henzelf, niets over atlassen en onze mooie gemeente. 

Lees hier de online krant van deze week.

Al ben ik iemand die zegt dat wanneer je met de normen en moraal van deze tijd terugkijkt naar het verleden, er veel is wat niet door de beugel kan en het negatieve oordeel dan terugkijkend wel heel makkelijk is, toch voel je bij een aantal weken in Indonesië wel ongemak en schaamte. En dat geldt ook wel in het geval van Indische roots. Al ben je daar zo’n 75 jaar geleden het land uitgegooid of nakomeling van zo iemand.

De schaamte is niet zozeer door het feit van het kolonialisme. De Indonesiërs relativeren dat zelf enorm. Zij vinden dat de Hollanders nog iets nagelaten hebben in tegenstelling tot de Japanners die alles kapot maakten. Het zijn de omgangsvormen die het doen. Men is zo correct, op mensen gericht, niet alleen op bezoekers, maar ook onderling. Het verkeer is een chaos. 

In Nederland zou er daardoor een burgeroorlog ontstaan. In Indonesië is alles gericht op de andere verkeersdeelnemer. Als die voor kan, gaat die voor, als die kan inhalen dan mindert het tegemoetkomend verkeer snelheid, kort claxonneren is een waarschuwing: Ik kom je passeren of let op er komt iemand aan.

Toegegeven een rood licht is geen garantie dat er gestopt wordt, maar als je moet oversteken dan steek je je hand op en mindert men vanzelf vaart. En dan gaat het om wegen met talloze scooters en tientallen auto’s. In Nederland zie je die nooit zo druk.

En dan denk je toch weer aan het kolonialisme. Wat heeft men zich moeten laten welgevallen. Van de VOC administrateurs, soldaten, de plantages, het opgelegde belastingsysteem in natura en veel meer. De sultans werden tegen elkaar uitgespeeld, Prins Diponegoro verraden. Je aankomst honderden meters tevoren laten merken door hard te schreeuwen, klappen op de schouder, zelf eten en de ander niks geven, het hakte diep in de ziel, nog meer dan die afdrachten, denk ik. Dat is wat ik bedoel met die spiegel.

Het was dat Soekarno en Hatta na de oorlog afrekenden met de communisten en daarom de VS Nederland onder druk zette om Indonesië onafhankelijk te maken. Binnenkort 75 jaar!

Lees hier de online krant van deze week.

Erik of het klein insectenboek is een meesterwerkje van de door literatoren nog steeds ondergewaardeerde schrijver Godfried Bomans. Ik heb het een paar keer gelezen en het verveelt nooit.

Bomans had iets met insecten en zag zichzelf in het kleine fantasierijke jongetje Erik Pinksterblom. Als die niet kan slapen stapt hij op een avond een schilderij met een herder, schapenweide en insecten binnen; het is een droom met een allegorische voorstelling, de insecten staan symbool voor karakters en de maatschappij. Bomans had in de jaren ‘30 al stukjes geschreven over insecten en bundelde die in 1941 tot het boekje. De wespen die bijen verachtten zijn duidelijk Nazi’s, de hommel die zegt filosoof te zijn staat versteld van de schoolboekenkennis van Erik over insecten. Als Erik dat allemaal vertelt durft geen insect meer het instinct te volgen en loopt alles verkeerd. Hoe boeken of een theorie het normale gedrag kunnen beïnvloeden. Hoewel sociale media nog lang niet bestonden, toen al.

Met de mieren kan Erik het goed vinden. Het nijvere volkje brengt hem naar de rand van het schilderij, want het jongetje wil er uit. Maar de mieren stuiten op een andere soort mieren en er ontbrandt een veldslag. De Tweede Wereldoorlog was in volle gang.

Waarom kom ik ineens met dit boekje aanzetten? Ik was bij het mierenreservaat in Bennekom op het ‘kleine heitje. Inmiddels 29 mierensoorten bouwen daar indrukwekkende mierennesten. Ik deed wat promotiewerk voor vrijwilligers, want die zijn nodig om de overal opschietende vuilboompjes te rooien, het moet wel een heitje blijven.

En dan terug naar het juweeltje van Bomans. Van de leden van A Rocha Bennekom hoorde ik dat een mierensoort de koningin van een andere kolonie vermoordt om die kolonie over te nemen. Maar niet nadat zij de oorspronkelijke bewoners het nest laten afbouwen. Bijna een hybride oorlogsvoering. Bomans was zijn tijd ver, ver vooruit.

Lees hier de online krant van deze week.

Bekende Nederlander zijn (ik ben dat niet trouwens) heeft zo zijn voor- en nadelen. Alhoewel als je dat bent dan zie je, denk ik, meer die voordelen. 

Nu heb je die BN’ers in soorten en maten. Er is een categorie die het gewoon is en er mee leeft, het liefst zo min 

mogelijk publiciteit. Zij hebben verder ook niets nodig, leven hun eigen leven, vaak samen met anderen in deze categorie. Ze kunnen het zich veroorloven, geen bestemming te ver, geen boot te klein. Golfhandicap van 10 of lager, kortom een luxe leven, het zij hun gegund. En zolang je geen rare dingen doet blijf je in deze categorie. Gaat het mis, dan kun je diep vallen.

Dan hebben we een groep die het bijna is of het net geworden is. Dat wordt lastiger, je moet alles doen om in die hogere categorie te komen en dat is hard werken. Je moet naar talkshows, meedoen in populaire programma’s zoals reizen over de hele wereld, detective zijn, orkesten dirigeren, afijn ik kijk er nooit naar, maar de aankondigingen zijn niet te missen. Dat is echt hard werken, maar met één vrees: BN’er te blijven. Diep vallen kun je niet, maar een struikeling en je hoort er niet meer bij; rampzalig, je moet weer als gewoon mens boodschappen doen, fietsen en een huisje zien te huren in Zoutelande.

Waarom kies ik nou voor dit onderwerp. Niet uit jaloezie of iets dergelijks, ik leef maar liever gewoon. De reden is dat ik de aankondiging van een tv programma zag dat BN’ers van die tweede categorie zich laten opsluiten in de gevangenis en dan kunnen hun ervaringen gefilmd worden. Er zat zelfs een kamerlid bij. De gevangenis! Cellentekort, gevangenen moeten eerder vrijgelaten worden, er zijn geen bewakers. En je dan laten fêteren en spelen in de gevangenis. Waar zit je gevoel? Ga naar Bhutan of Laag-Patagonië, voor mijn part Hawaï, maar in een cel gaan zitten voor je eigen uptown-ambities, terwijl we in Nederland zoveel problemen hebben op dit vlak, dat snap ik niet.

Lees hier de online krant van deze week.