Het wordt regelmatig tegen mij gezegd, Ede is geen stad, maar een dorp. En dat is waar, maar maakt het uit? Apeldoorn en Den Haag zijn ook geen stad, Apeldoorn noemt zich het grootste dorp van Nederland en hoofdstad van de Veluwe. Doesburg en Hattem zijn steden met rond de 12.000 inwoners. Het zit niet in de naam, wel in de samenleving of beter het samenleven. En wat is er trouwens mis met een dorp? Daar ging onder andere mijn niet uitgesproken Nieuwjaarsspeech over. Ik had het over koesteren wat ons dierbaar is, over een gemeente waar nieuwe generaties een plek kunnen vinden zonder dat bestaande gemeenschappen hun kracht verliezen. Over het bouwen op de rots die welzijn heet en over de verbondenheid en perspectief, bouwen letterlijk en figuurlijk aan een stad Ede, die dorp blijft in hart en ziel. Bennekommers, Lunteranen en de andere dorpen in de gemeente zijn zuinig op hun identiteit, daar haal je de kracht en verbinding uit. 

En natuurlijk had ik het over nog veel meer zoals de staat van het bestuur. Uit recent onderzoek van het programma Nieuwsuur blijkt dat al 15% van de gekozen raadsleden is vertrokken. Werkdruk, persoonlijke omstandigheden, maar ook de toegenomen agressie uit de maatschappij bij heikele kwesties spelen een rol. Een raadslid heeft een standpunt, stemt over besluiten en steekt zichtbaar de nek uit. Laten wij dit met z’n allen, ook als je een andere mening hebt, beseffen en respecteren, de onafhankelijkheid voor de publieke zaak moet voorop blijven staan. Ik besloot de speech zo ongeveer met de woorden: graag nodig ik u tot een vorm van vertrouwen. Vertrouwen in onze geschiedenis, in onze veerkracht en in elkaar, wie je ook bent.

Lees hier de online krant van deze week.

Wat een kop, creatieve vernieling. Wat is dat? Graffiti, wildplakken, een kunstwerk slopen. Nee, dat is het allemaal niet. Toen ik het las dacht ik aan jaren geleden dat je iets schreef of tekende op papier en was dat halverwege niet naar je zin, dan verfrommelde je het papier en dan verdween het als prop in de prullenbak. 

Lang vervlogen tijden, net als bijvoorbeeld de geschreven sollicitatiebrief. Daar heb ik er wat van weg moeten gooien. Maar wat is het dan wel, die creatieve vernieling? Het is nog veel ouder. De Oostenrijkse econoom Schumpeter noemde creatieve vernieling zo’n 100 jaar geleden als een kenmerk van het kapitalisme: “creatieve destructie is het proces van innovatie waarbij nieuwe producten en technologieën oude vervangen en verouderde markten vernietigen.” Dan krijg je economische groei, die zelfs duurzaam kan zijn. Het is de tegenstelling die eigenlijk niet bestaat. Behoud, dus handhaven, of innovatie, vernieuwen. We gingen van de (water)molen naar de stoommachine en vanaf daar naar olie, gas en kernenergie. Dichtbij huis bijvoorbeeld de ENKA, ooit een enorme fabriek die kunstvezels maakte als nylon en terlenka, want de mogelijkheden van wol en linnen waren toen nog beperkt. Ook dat is al jaren vernieuwd, de terlenka werd vernietigd, in de termen van Schumpeter.

Drie economen wonnen er dit jaar de Nobelprijs mee. Destructie leidt tot duurzame groei. Artificiële intelligentie (AI) versnelt de creatieve vernietiging; inzichten worden sneller gevonden en je hebt enorme groei. Ik schrok er van, dacht aan de Terminator films, waar machines het overnemen. Maar dat viel mee gelukkig; de vooruitgang moet je vergelijken met een gevoelige plant. Die kan alleen overleven met de juiste temperatuur en met goede zorg. In de termen van de prijswinnende economen ‘technologische vooruitgang is gevoelig voor sociale en economische omstandigheden.’ En die hebben we deels zelf onder controle met ons verstand en ons handelen. Laten we daar vooral ons best voor blijven doen.

Lees hier de online krant van deze week.

Nee, deze column gaat niet over mijn ambtsketen, het gaat om totaal wat anders.

Regelmatig zijn er berichten over economisch snel groeiende regio’s. Alsof het een competitie is; het wordt nauwlettend gevolgd. Steevast zijn het de regio’s Eindhoven (Brainport), Zwolle, Utrecht en Almere die zich in de bovenste regionen bevinden.

Of u het nou leuk vindt of niet, grote kans dat wanneer u dit van papier leest u in de Regio Foodvalley woont. Dat zijn acht gemeenten in de Gelderse Vallei: Ede, Barneveld, Nijkerk, Renswoude, Rhenen, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen, die al 15 jaar geheel vrijwillig samenwerken op een aantal terreinen. Deze regio is een van de snelst groeiende van Nederland en scoort heel hoog op welvaart en welzijn. Waarom lees je dat dan niet in de pers?

Het antwoord is simpel, de regio bestaat niet! Of het nu de Rabobank is of een Planbureau, deze regio wordt in hun staatjes gevierendeeld richting Utrecht, Arnhem, Apeldoorn en nog wat.

Als we het zelf maar weten, denk ik dan. Bij een vooruitblik hoe de regio er in 2030 kan uitzien sprak een hoogleraar van de Vrije Universiteit Amsterdam over onze regionale economie. En die is en blijft sterk en daar zijn in ieder geval een tweetal mooie verklaringen voor:

De eerste dat bent u, als u ondernemer bent of in het bedrijfsleven werkt. U bent serieus en wil hard werken. Hoge arbeidsproductiviteit. 

De tweede verklaring is dat er veel eindproducten gemaakt worden, of dat nu zuivel is of een machine. Wanneer je in de productieketen maar een schakeltje bent en iets maakt wat onderdeel is van een eindproduct ben je sterker afhankelijk van nationale en internationale invloeden. Voor ons geldt dat we in dat verband weinig afhankelijk zijn van het buitenland. Een multinational gevestigd in een ander land kan zo maar andere investeringsbeslissingen nemen en dan ga je gewoon mee. Bij ons valt dat risico gelukkig mee. Wel zijn we keten-afhankelijk (zo heet dat) in eigen land, maar dat is voorspelbaarder.

Zo leer je op een achternamiddag toch weer iets nuttigs over de eigen regio.

Lees hier de online krant van deze week.

Wie van u het afgelopen seizoen de discussies in de gemeenteraad heeft gevolgd of daar wel eens iets uit heeft gehoord zullen veelgebruikte woorden als huizen, stikstof, landbouw en natuur wel opgevallen zijn. Iets abstractere begrippen als netcongestie (tekort aan stroom) en schaalsprong vallen ook met regelmaat in de politiek.

Wat is dan toch die schaalsprong, is dat verder willen springen dan je polsstok lang is, nee dat is het niet. Het is ook geen sprong in het duister en ook niet groot, groter, grootst zoals sommigen ons willen laten geloven. Het heeft wel met de groei van de gemeente te maken. We groeien al jaren met ruim duizend personen per jaar en dat betekent ook dat je meer publieke voorzieningen nodig hebt zoals scholen en ook bij sport en cultuur. Meer mensen, meer voorkeuren, meer opleidingen, meer creativiteit, meer beweging, meer recreatie, kortom de behoefte neemt toe. En ik had het bewust over publieke voorzieningen, de gemeente bouwt geen sportscholen, Jumppark of hotels. Dat doet de markt.

Maar wel een brandweerkazerne, sportaccommodaties, scholen en culturele voorzieningen. En dan is het niet een kwestie van een zwembad iets groter maken of een paar stoelen er bij plaatsen, je staat meteen voor forse investeringen, want je zet iets neer voor pakweg 30 jaar. En dan is het ook terecht een politieke afweging over die investering en die behoefte. Daar kun je verschillend tegenaan kijken. 

Dát bedoel ik met een mentale sprong, die schaalsprong zit ook in ons hoofd. Zijn we er aan toe, wat zijn de risico’s, is het nodig, het kost veel geld. Het helpt om te weten dat er twee keer eerder een schaalsprong was, de komst van de kazernes rond 1900 en 25 jaar later de bouw van de ENKA fabriek. Dat veranderde een klein heidedorp in wat het nu is. Nog geen 100 jaar later verdwenen zowel de kazernes als ENKA. Generaties hadden er hun dienstplicht vervuld en gewerkt en wij zien wat er van over is gebleven. Dat mag er in deze tijd nog steeds zijn! 

Dit helpt misschien wat met die mentale sprong.

Lees hier de online krant van deze week.

De Nijmeegse Vierdaagse zit er weer op. Respect voor al die 45.000 wandelaars, vrijwilligers, de mensen bij die de doorkomsten aanmoedigden, eigenlijk voor alle betrokkenen.Je kon het ook niet missen vorige week. Alle media in Gelderland deden zo’n beetje live verslag van het evenement, een en al ongedwongenheid en vrolijkheid. Voor de uitvallers, door de regen krijg je sneller blaren begreep ik, is het dan even minder leuk, maar volgend jaar weer een kans.

Wat zou het nu zijn al die aandacht in de media, naar mijn gevoel veel meer dan andere jaren. Het begin van de zomer, ontspanning, feesten, de puurheid van het wandelen, de prestatie, de buitenlucht, het landschap, het sociale element, de finish halen? Ik denk van alles wat. Of is het om even weg te zijn van de ellende van de wereld. Oekraïne, Gaza, de onvoorspelbare Trump, hebben we daar genoeg over gehoord, willen we het wegduwen met ander nieuws om een goed gevoel te krijgen? Volgens mij is het toch dat eerste, al die elementen die dat wandelen zo leuk maken. En dan ben ik nog vergeten dat mensen bij die vierdaagse ook alles uit zichzelf halen en zichzelf soms overwinnen. De ellende van de wereld is er en blijft, maar je bent even met wat anders bezig dat je voldoening geeft. Je kunt tevreden met jezelf zijn.

Daarom zeg ik: ‘alle dagen lopen’, want als je tevreden kunt zijn – en dat kan ook met andere prestaties of met je werk of met je relatie – dan kijk je toch wat anders aan tegen de ingewikkelde zaken om je heen. Je opvattingen hoeven niet te veranderen, maar ik hoop dan altijd om wat meer begrip voor de andere kant in conflicten en meer motivatie om te proberen om daar een eind aan te maken. In ieder geval een open blik. ‘Mens sana in corpora sano’, gezonde geest in een gezond lichaam. Je komt in een positieve mentale toestand en je gaat zelfs beter voor jezelf zorgen.

Lees hier de online krant van deze week.