Een wandeling door het Luntersche Buurtbosch en over de Goudsberg.

Een wandeling door het Luntersche Buurtbosch is een wandeling door een stukje mooie natuur n een wandeling door de geschiedenis. Het Luntersche Buurtbosch ligt ten oosten van Lunteren op de rand van enkele uitlopers van de stuwwallen van het Veluwe massief.

Het bos is pas aan het eind van de 19de eeuw en het begin van de 20ste eeuw ontstaan.

Daarvoor behoorden grote oppervlakten heide en woeste grond aan de Buurten Lunteren en Meulunteren (ca 800 ha.)  De Buurt betekende in dit verband de gerfden en buurtgerechtigden die het geheel als gemeenschappelijk eigendom hadden.
Rond 1865 werd er een buitengewone buurtspraak gehouden, een vergadering van alle buurtbewoners - eigenaren dus- om na te gaan of het "dienstig en nuttig zoude zijn dat de woeste gronden dezer Buurt zoude worden verkocht of verdeeld ter betere ontginning".

Het duurde echter nog tot 1890 voordat het zover was dat de buurtgronden onder de 315 rechthebbenden verdeeld werd. Spoedig na de verdeling maakten veel nieuwe eigenaren gebruik van het aanbod van de "oude" notaris, de heer J.H.Th.W.van de Ham, om de vele kleine stukjes grond van hen te kopen.
Hierdoor kreeg de heer van den Ham ongeveer 130 ha woeste grond/heide in bezit.

Op dit bezit liet hij een wandelbos aanleggen. Het ontsluiten, ontginnen en beplanten van het gebied leverde een behoorlijk stuk werkgelegenheid in een tijd die voor het dorp Lunteren niet zo rooskleurig was.

Enkele aantekeningen uit een kasboek van die tijd geven daarvan een indruk.
Op 6 januari 1894 werd aan Hendrik Brouwer voor 10 dagen spitten en grind graven bij de "Koepol" een bedrag van f 6,75 betaald en moesten 2 mannen en 10 jongens rupsen vangen in het Wekeromse Zand voor F 6,70! In Lunters dialect met recht: "een zuunige tied".

Er werd een bos aangelegd met paden en lanen, die samen de vorm kregen van een twijg met bladeren. Een ontwerp van de heer van de Ham zelf. Dit padenpatroon, dat voor een deel recent weer hersteld is, is nog duidelijk terug te vinden in het bos. Let u daar eens op als u in de buurt van de Koepel bent.
In 1912 heeft de heer van de Ham bij testament het Buurtbosch vermaakt aan een, door hem zelf opgerichte, Stichting die nu nog steeds het beheer voert.     

In, en langs, het Luntersche Buurtbosch zijn 3 wandelingen uitgezet. De kortste wandeling, ongeveer 3 kilometer, is gemerkt met de kleur oranje. De midden/lange route, gemerkt met een groene kleur, is ongeveer 7 km. Voor de langste wandeling langs de blauwe paaltjes moet u ruim de tijd nemen. Deze wandeling is ongeveer 12 km.
Alle wandelingen beginnen bij de ingang van het Buurtbosch, op de hoek van de Boslaan en de van den Hamlaan. U vindt daar ook een informatiebord, net achter de slagboom van het "Luntersche Buurtbosch". Het eerste deel van de drie wandelingen gaat langs hetzelfde pad.
(U vindt dan ook 3 kleuren op de paaltjes.)
 
Wat komt u tegen op deze wandeling?
Meteen bij het begin van de wandeling komt u langs de "Eendjesvijver". Deze vijver met gevederde bewoners is een trekpleister voor veel bewoners van Lunteren. "Even naar de eendjes" is een begrip in veel Lunterse gezinnen. Let u even op! Hebt u gekozen voor de kortste (oranje) wandeling dan moet u al snel als u de Molenweg kruist, linksaf slaan.

Natuurlijk voert de wandeling langs de uitkijktoren "De Koepel". De toren is in het seizoen te bezoeken. Daarvoor kunt u terecht bij de boswachter die naast de toren woont.

Het ontstaan van "De Koepel" is een verhaal op zich. Op de Galgenberg, het hoogste punt van het Buurtbosch liet de heer van den Ham in eerste instantie een theekoepel bouwen.
Van daaruit kon hij zijn bos overzien. Deze houten theekoepel is later vervangen door een stenen exemplaar, echter met de groei van de aangeplante bomen werd het noodzakelijk om de koepel hoger te maken.
Zo is de Koepel enkele malen verhoogd met weer een verdieping tot de huidige hoogte.

Bij de Koepel takt de middenlange (groene) route af. De groene route voert over de Platenberg. 
Op deze Platenberg treft u een aparte heidesoort aan: de kraaiheide die hier een van zijn zuidelijkste vindplaatsen heeft. Oorspronkelijk hoort de kraaiheide meer in Scandinavi thuis.

Als u gekozen hebt voor een flinke wandeling (de blauwe) dan wachten u nog enkele verassingen.
U passeert o.a., als U de Hessenweg overgestoken bent, de niet meer in gebruik zijnde zandafgraving op de Goudsberg. Deels is deze zandafgraving al weer, spontaan, begroeid en deels zijn de kale zandhellingen nog  geheel intact.
Juist deze grote verschillen in begroeiing, noord- en zuidhellingen e.d., zal op termijn een grote variatie aan  planten- en dierenleven kunnen geven.

Als u de zandafgraving weer uitgeklommen bent komt u al snel bij n van de markantste punten van deze wandeling, nl.: het Geografisch Middelpunt van Nederland.

Deze plek is herkenbaar aan enkele grote zwerfstenen. En daarvan draagt de inscriptie "Middelpunt van Nederland". De twee andere grote stenen die op enige afstand van de Middelpuntsteen liggen zijn z.g.n. "Zonnewendestenen".
Zij zijn zo geplaatst dat, gezien vanaf de Middelpuntsteen, de ene steen de plek op de horizon aangeeft waar de zon opkomt op de langste dag van het jaar en, gekeken naar de andere zonnewendesteen, de plek waar de zon op de kortste dag van het jaar boven de horizon komt.

U bent nu op de Lindeboomberg. Deze omgeving is al in zeer vroege tijden bewoond geweest. Niet ver van de Lindeboomberg liggen bijv. de Celtic Fields, een complex van kleine, omwalde, akkertjes uit de prehistorie. Laat de omgeving hier eens rustig op u inwerken.

Als U de wandeling vervolgt komt u al snel bij de Hessenhut (Foto.) op de Goudsberg.
De Hessenhut is een schuilhutje waar u heerlijk even kunt uitrusten terwijl u tegelijkertijd een fantastisch uitzicht hebt over de Meulunterse Eng, een akkercomplex dat al lange tijd als zodanig in gebruik is geweest. Omdat u hier op de uiterste rand van de stuwwal staat kunt u, bij helder weer, uitkijken over een deel van de Gelders Vallei, bijna tot Amersfoort toe.
Het landschap doet hier bijna Zuid Limburgs aan.

De wandeling voert van hier langs de rand van het bos en de Meulunterse Eng, weer terug richting Lunteren. U passeert (aan uw linkerhand) nog een kleine voormalige zandafgraving. Hier is het zand gewonnen voor de aanleg van het "Kippenlijntje". De Spoorwegen hadden daarvoor een speciaal spoortje aangelegd vanuit het dorp naar deze afgraving.
Via de Molenweg komt u weer terug in een deel van het Luntersche Buurtbosch dat hier Fislerwoud heet. In dit Fislerwoud ligt nog een kleine verassing op u te wachten, de Paaskolk.

(Foto.) Voordat het Buurtbos aangeplant is, was hier al een kolk waar o.a. de schapen gewassen werden. Enige jaren geleden is de Paaskolk weer gerestaureerd. Daarbij is de bodem van een laag leem voorzien om de kolk "waterdicht" te maken. Mede door de daling van het grondwaterpeil zou zonder die waterdichte bodem de Paaskolk voortdurend droog staan.
U bent nu weer bijna bij uw vertrekpunt terug.

U hebt kennis kunnen maken met een mooi stukje natuur op de grens van de Gelderse Vallei en de Veluwe.