|
|
|
|
Salvestrolen
|
Wat zijn salvestrolen?
Salvestrolen zijn fytonutriënten die behoren tot de groep fytoalexinen. Dit zijn stoffen die door planten worden geproduceerd om zich te beschermen tegen schimmels, bacteriën, virussen, insecten en ultra-violet licht. Ze maken dus deel uit van het afweersysteem van planten. Planten die in contact komen met een stressor (b.v. schimmel of bacterie) gaan salvestrolen produceren. Fytoalexinen zijn dan ook voornamelijk te vinden in delen van de plant die met de stressor in aanraking komen: in de schil van vruchten, in zaden, bladeren en de buitenzijde van wortels. Afhankelijk van de mate van contact met de stressor, bevat een plant veel of weinig salvestrolen. In onze hedendaagse voeding komen salvestrolen in zulke kleine hoeveelheden voor dat men tot voor kort dacht dat ze weinig betekenis hadden voor onze gezondheid.
Waarom zijn salvestrolen van belang voor de mens?
Salvestrolen bieden mogelijk bescherming vanaf de vroegste stadia van kankergroei. Ze zijn vrij recent ontdekt door Engelse wetenschappers die zich de vraag stelden ‘waarom krijgen sommige mensen geen kanker?’ Iedere dag ontstaan er immers kankercellen in ons lichaam. Hoe kan het dat deze meestal snel worden opgeruimd en niet leiden tot tumorvorming?
Er is ontdekt dat salvestrolen in ons lichaam reageren met een specifiek enzym, het CYP1B1. Dit enzym wordt uitsluitend gevonden in tumorcellen. Het blijkt in alle soorten tumorcellen voor te komen; in zowel precancereuze als cancereuze cellen en in alle weefsel- en orgaansoorten. CYP1B1 kan dus worden beschouwd als een universele tumormarker waarmee tumorcellen van gezonde cellen kunnen worden onderscheiden. Alleen leukemiecellen bevatten dit enzym niet.
Wanneer een salvestrol reageert met dit enzym, wordt er een stof gevormd (piceatannol) die de tumorcel vernietigd, maar gezonde cellen ongemoeid laat. Dit proces is een natuurlijk opruimmechanisme voor verouderde en disfunctionele cellen. Salvestrolen ondersteunen hiermee een belangrijk en eeuwenoud, zelfhelend proces in het lichaam.
De naamgeving heeft met deze werking te maken: salve- komt van ‘salvere’ wat ‘redden’ betekent en –strol is afgeleid van resveratrol, de eerste salvestrol die ontdekt werd. Inmiddels zijn er tientallen salvestrolen geïdentificeerd (o.a. bioflavonoïden, carboxylzuren, stilbenen, stilbenoïden). De stoffen zijn biochemisch niet aan elkaar verwant, maar ze hebben de gemeenschappelijke eigenschap dat ze kankercellen doden na activering door CYP1B1.
Waarin komen salvestrolen voor?
Salvestrolen komen vooral voor in biologisch geteelde groenten, fruit en kruiden, maar dit is geen garantie. Zoals gezegd zijn salvestrolen vooral aan de buitenkant en de oppervlakte van de plantendelen te vinden. Salvestrolen smaken vaak bitter of scherp. Denk aan de uitdrukking: ‘Bitter in de mond, maakt hart en lijf gezond’.
Salvestrol-rijke plantenfamilies zijn de Composieten, de Rosaceae en de Brassica families. Voorbeelden van salvestrol-rijke gewassen (op voorwaarde dat ze biologisch geteeld zijn):
Groenten:
groene groenten, alle koolsoorten, artisjokken, asperges, waterkers, rucola, pepers, avocado, gekiemde sojabonen, wilde wortelen, selderie, komkommer, spinazie, pompoen, courgette, aubergine.
Fruit:
rode vruchten, olijven, bessen, druiven, appels, aardbeien, pruimen, vijgen, frambozen, mandarijn, sinaasappel, moerbei, peer, meloen, ananas, mango.
Kruiden:
peterselie, basilicum, rozemarijn, tijm, salie, mint, paardenbloem, rooibos, weegbree, rozebottel, mariadistel, meidoorn(bes), kamille, agrimonie, citroenverbena.
Hedendaags voedingspatroon bevat weinig salvestrolen
Onze hedendaagse voeding bevat 80 tot 90 % minder salvestrolen dan 50 tot 100 jaar geleden. Dus groente, fruit en kruiden beschermen ons minder goed tegen kanker dan vroeger. Het gehalte aan salvestrolen in planten varieert enorm. Oorzaken voor de afname zijn:
Het toegenomen gebruik van bestrijdingsmiddelen. Hierdoor wordt de plant als het ware lui en ontwikkelt zijn eigen afweersysteem niet. Uit onderzoek is gebleken dat biologisch geteelde groente, fruit en kruiden 30 keer hogere concentraties salvestrolen bevatten dan conventioneel geteelde gewassen. Bovendien remmen sommige bestrijdingsmiddelen het CYP1B1-enzym, waardoor mensen die deze gifstoffen met de voeding binnenkrijgen ook nog eens minder profijt hebben van salvestrolen.
Plantenveredeling en selectie van bepaalde groente- en fruitrassen. Met plantenveredeling worden nieuwe rassen ontwikkelt die minder bitter smaken, maar dus ook minder salvestrolen bevatten. Bovendien kiezen consumenten graag nieuwe variëteiten, waarvan de exemplaren dezelfde grootte, kleur en vorm hebben, en laten oudere variëteiten en minder mooie exemplaren (met b.v. een plekje) liggen.
Raffinage om een mildere smaak, betere kleur of meer helderheid te bereiken. Bij het maken van vruchtensappen (bijvoorbeeld cranberrysap), worden de bittere salvestrolen verwijderd om een zoetere smaak te krijgen zonder teveel suiker of andere zoetstoffen toe te moeten voegen. Het is een goed streven om minder suiker toe te voegen, maar jammer dat raffinage ten koste van salvestrolen gaat. Ook uit olijfolie worden salvestrolen verwijderd voor een mildere smaak.
Hoe kunnen we zorgen dat we meer salvestrolen binnenkrijgen?
Eet biologisch, rood en groen, bitter en scherp.
Eet zoveel mogelijk vers en onbewerkt/ongeraffineerd voedsel.
Salvestrolen zijn redelijk hittebestendig, maar verdwijnen met het kookvocht. Het is dus verstandig om hier rekening mee te houden bij de voedselbereiding: roerbakken, stomen of kort koken in weinig water en zo mogelijk het kookvocht gebruiken (oppassen bij nitraatrijke groenten).
Om salvestrolen goed te laten werken zijn bepaalde co-factoren nodig, die dus ook in het voedingspatroon moeten voorkomen. Dit zijn biotine (B8 of H), niacine (B3), vitamine C, magnesium, selenium en zuurstof waarvan we meer binnenkrijgen met lichaamsbeweging.
Eet gevarieerd. Er zijn namelijk veel soorten salvestrolen die verschillen in potentie, maar elkaars werking kunnen versterken. Een combinatie van verschillende salvestrolen kan dus synergetisch werken.
Supplementen. Er zijn salvestrolensupplementen op de markt. Naar mijn mening is dit overbodig voor gezonde mensen, maar het kan nuttig zijn voor b.v. mensen met kanker. Er zijn beschrijvingen bekend van kankerpatiënten die met een dieetverandering en supplementen veelbelovende resultaten behaalden.
Mvg. voedingsdeskundige Jan Schoeman van de eekhoorn uit Ederveen |
|
17-11-2009 |
|
|
|
|
|
|
|
|
