Nieuws
Weer een nieuw jaar, wat zal ons dat gaan brengen? Ongetwijfeld zal het gelet op alle ontwikkelingen in de wereld een turbulent jaar gaan worden. Omdat het onmogelijk is om op alle ontwikkelingen in te gaan heb ik een keuze gemaakt door enkele internationale onderwerpen, die voor Nederland en dus voor ons allen van groot belang zijn, specifiek te belichten.
Handelsoorlog USA-China
Ik hoop dat de USA en China in 2019, ongetwijfeld na heel veel verdere ruzie en discussie, tot werkbare afspraken zullen weten te komen, niet alleen over de onderlinge handel maar ook over een aantal andere zaken. Die afspraken zullen naar verwachting inhouden dat er voor bepaalde goederen over en weer invoerbelastingen zullen (blijven) gelden, maar ook dat deze voor een aantal goederen zal worden verlaagd dan wel komen te vervallen. China zal ook veel meer gaan importeren uit de USA, o.a. Amerikaanse auto’s en landbouwproducten. Verder zal de Chinese markt makkelijker toegankelijk worden voor buitenlandse ondernemingen en zal een betere bescherming van intellectueel eigendom (bijvoorbeeld voor producten ontworpen en ontwikkeld in het buitenland, zoals computerchips, software, etc.) in China gaan gelden. Naar ik hoop zullen deze afspraken het ook mogelijk maken om goede handelsafspraken tussen de USA en de Europese Unie (EU) te maken.
Hoe is deze handelsoorlog eigenlijk begonnen? Enige tijd geleden is door president Trump een handelsoorlog gestart tegen tal van landen, waaronder de landen van de EU waarvan Nederland deel uitmaakt. Deze oorlog is echter met name tegen China gericht. Dat is tot op zekere hoogte te begrijpen als je weet dat in 2017 de USA voor circa € 450 miljard importeerde uit China terwijl de export van de USA naar China “slechts” € 160 miljard bedroeg.
Waarom heeft Trump dat gedaan en wat is het doel van zijn politiek? Zijn filosofie is uiteraard ‘Make America Great Again’. Om dit te doen wil hij ervoor zorgen dat er minder buitenlandse producten de USA inkomen en er meer Amerikaanse producten naar het buitenland geëxporteerd worden. Alleen hoe regel je dat dan? Importtarieven heffen is dus zo’n manier! Elk product dat door een Amerikaan buiten Amerika gekocht wordt, wordt bij de grens extra belast, een extra belasting bovenop de normale prijs. Dit ontmoedigt het kopen van buitenlandse producten voor Amerikanen. Consumenten gaan dan producten in eigen land kopen waardoor de Amerikaanse producenten meer verdienen in eigen land. Zo maakt Trump ‘America Great Again’.
 
Verhoging van importheffingen door het ene land leidt veelal tot verhogingen door het andere land
Er is alleen één heel klein probleempje. Dit trucje van een handelsoorlog (import verlagen, export verhogen) werkt alleen als Amerikaanse bedrijven puur en alleen in Amerika opereren. Waarom vraag je je misschien af? Bedrijven uit de VS zijn ook actief in de EU en China. Gaan de EU en China ook importtarieven tegen producten uit de USA heffen? Dan verliezen Amerikaanse bedrijven weer omzet die ze nu realiseren in die landen. Leuk dat de bedrijven dan meer Amerikanen bedienen, maar het geld loopt er aan de andere kant weer uit. Dat is ook de reden dat Amerikaanse producenten als Harley Davidson, General Motors, spijkerbroekenmerk Levi’s en Apple ook helemaal niet blij zijn met de oorlog die Trump heeft ontketend.
 
Een handelsoorlog leidt tot reacties over en weer, en heeft gevolgen voor iedereen!
Het is niet zonder reden dat de meeste economen het erover zijn dat een wereldwijde handelsoorlog tot een verlaging van de wereldhandel. Voor Nederland zou dit zeker heel nadelig zijn omdat onze economie behoorlijk afhankelijk is van export naar andere landen.
Brexit
Op 29 maart 2019 zal Groot-Brittannië (Engeland) de Europese Unie (EU) gaan verlaten, inhoudende dat zij dat geen lid meer zijn van de EU. Indien Groot-Brittannië besluit om de EU zonder overeenkomst, dus ook zonder afspraken met de EU voor de toekomst te verlaten, zal dit enorme economische gevolgen hebben voor Groot-Brittannië, maar ook voor de EU landen, waarbij met name voor Nederland en Duitsland de gevolgen aanzienlijk zullen zijn omdat zij heel veel exporteren naar Groot-Brittannië. Indien het huidige voorstel voor de uittredingsovereenkomst tussen Groot-Brittannië en de EU wordt goedgekeurd zijn de gevolgen voor de korte termijn beperkt. De grote vraag is echter of het parlement van Groot Brittannië met het huidige voorstel in zal stemmen.
 
Premier May in het parlement van Groot-Brittannië
Op 11 december hadden we verwacht meer te weten, ware het niet dat premier May op het laatste moment besloot de stemming in het parlement uit te stellen tot de derde week van januari 2019. Daarbij zijn echter alle opties nog denkbaar, dat ze het voorstel afkeuren, dat ze toch nog proberen om een aantal wijzigingen aan te brengen (met een uitermate kleine kans van slagen omdat de EU dat niet goed zal keuren) of dat ze vertrekken uit de EU zonder overeenkomst (een zogenaamde harde Brexit). Ook denkbaar is dat er een nieuw referendum (volksraadpleging) komt, dan wel dat de regering van premier May aftreedt waarna alle denkbare opties open zouden kunnen liggen waaronder zelfs de optie dat Groot-Brittannië toch lid van de EU blijft. Kortom, het is een enorme soap wat er gaande is met helaas geen enkele zekerheid dat er een happy end zal zijn.
Hoe heeft het in vredesnaam zo ver kunnen komen? Even terug in de tijd, in de nacht van 23 op 24 juni 2016 ging er een schok door Europa. Ruim 17 miljoen Britten – 52 procent van de deelnemers aan het referendum – waren tot de conclusie gekomen dat Groot-Brittannië beter af zou zijn buiten de EU, waar het 43 jaar lang deel van had uitgemaakt. Massa-immigratie was een van de voornaamste factoren bij de keuze voor Brexit (de Engelse afkorting voor Great Brittain exit, ofwel Groot Brittannië vertrek uit de EU), alsmede de miljarden die elke week naar Brussel (de EU) vloeiden en de regels die daarvoor terugkwamen.
Na de opzegging door Groot Brittannië van het lidmaatschap van de EU volgden lange en zeer moeizame onderhandelingen resulterend in een akkoord over de uittredingsovereenkomst dat in november werd gepresenteerd. Voor het grootste struikelblok, de grens tussen Ierland (onderdeel van de EU) en Noord-Ierland (onderdeel van Groot-Brittannië), wordt meer tijd uitgetrokken. Het is de bedoeling dat er voor eind 2020 afspraken zijn gemaakt, maar die termijn kan nog worden verlengd.
Er is afgesproken dat Groot-Brittannië voorlopig in een douane-unie blijft met de EU, totdat er een andere oplossing wordt gevonden. Dat het nog heel lang kan duren voor er een definitief akkoord is op dat punt, is voor de EU geen probleem, maar kan in Groot-Brittannië tot problemen leiden. Het VK kan niet zelfstandig uit de douane-unie stappen. Een douane-unie is de afspraak tussen landen om onderling geen handelstarieven te rekenen, wat de handel aanzienlijk vergemakkelijkt. Dit is met name voor Nederland en Duitsland van groot belang. Om een idee te geven, in 2017 exporteerde Nederland voor € 38 miljard naar Groot-Brittannië. Bij een Brexit zonder goede afspraken zal Nederland naar verwachting minimaal € 4 miljard aan export naar Groot-Brittannië verliezen, waarbij dit met name land- en tuinbouwproducten zal betreffen.
Duidelijk is dat premier May en Groot-Brittannië in ieder geval voor de komende paar jaar en mogelijk ook voor de langere termijn “geketend” zullen blijven aan de EU, zoals in de cartoon heel treffend is weergegeven.
 
 
Na de stemming in de derde week van januari weten we meer wat er zal gaan gebeuren. Zoals gezegd is de uitslag niet te voorspellen, ook niet wat er gaat gebeuren bij een Nee-stem is onduidelijk maar het is goed mogelijk dat de regering-May zichzelf dan aftreedt. De stemming in januari is wel een belangrijke tussenstap want het zet de deur open naar een volgende fase, waarin wellicht nieuwe verkiezingen en zelfs een nieuw referendum mogelijk wordt. Zoals het bij een soap hoort zal ook deze soap worden vervolgt.
Gele hesjesbeweging
De gele hesjesbeweging zal naar verwachting in 2019 veel meer onvrede en activiteit te zien geven omdat er tal van landen een groeiende onvrede bestaat onder grote groepen van de bevolking, voor het merendeel bestaand uit gewone mensen, de boze witte man en vrouw ofwel Jan Modaal. Deze groepen zijn ervan overtuigd dat de politici zich met name bezig houden met wereld problemen, zoals meer invloed voor de EU, het klimaat over 25 jaar, vluchtelingen, klimaat vraagstukken, de grote ondernemingen en de wereldeconomie. Voor de politici, ook voor de Nederlandse, zal de grote uitdaging zijn om deze bevolkingsgroepen ervan te overtuigen dat zij er ook voor hen zijn en in hun belang acteren, met name omdat voor deze groepen het vandaag en morgen voorop staan. Zo de politici daarin niet zullen slagen zal de onvrede waarschijnlijk verder toenemen.
Hoe is de gele hesjesbeweging ontstaan? De gele hesjesbeweging ontstond in november 2018 in Frankrijk als protest tegen een aangekondigde verhoging van de taks op benzine en diesel. Nu de Franse regering de verhoging van de taks op brandstof heeft afgeblazen, protesteert de gele-hesjesbeweging in Frankrijk vooral tegen het verlies van koopkracht. Uit recent onderzoek blijkt dat Franse huishoudens tussen 2008 en 2016 gemiddeld 440 euro minder te besteden kregen. De daling is volgens het onderzoek vooral een gevolg van fiscaal en sociaal beleid. Ook protesteren de gele hesjes naar eigen zeggen tegen de hoge werkloosheid. Die ligt in Frankrijk op dit moment op 9,3 procent, tegen 3,7 procent in Nederland. Daarnaast eisen veel betogers een hoger minimumloon. Dat is op dit moment in Frankrijk bijna € 100 per maand lager dan in Nederland.
 
Het protest bij de Arc de Triomph
Zoals door André Meinema van de NOS goed werd aangegeven is het een opstand van het volk, de 'gele hesjes'. Bijna een soort bestorming van de Bastille in 1789 (toen de Franse revolutie begon), waarmee de Fransen in een ander tijdperk belandden. De straat en het paleis zijn van de 'gele hesjes'. Het volk is boos en pikt het niet langer. De onvrede is groot. En de 'gele hesjes' waaieren de grens over, zoals we inmiddels zien in België en in (nog) in beperkte mate in Nederland.
Soms wordt het protest gewelddadig gekaapt door linkse en rechte activisten, maar het gros bestaat uit gewone mensen, de boze witte man en vrouw, Jean Dupont, zoals Jan Modaal in Frankrijk heet. De exploderende volkswoede is een bonte verzameling van onvrede en boosheid.
Mensen zijn boos over de hogere benzineprijzen ("De politici maken zich zorgen over het klimaat over 25 jaar, wij over morgen"). Over hun baan. Over het onderwijs. Over de tweedeling in de samenleving, tussen hen die genoeg hebben en hen die met moeite de eindjes aan elkaar kunnen knopen. Het is teleurstelling en wantrouwen in de politiek, in de hervormingen van president Macron, de kop van Jut. Men voelt zich niet gehoord en begrepen.
Het dalend perspectief op werk en hoger inkomen en moeite moeten doen om de eindjes aan elkaar te knopen zijn een vruchtbare voedingsbodem voor protest. En wie niet horen wil die moet maar voelen, want voor niet veel heeft is niet veel te verliezen.
Ik denk dat deze schets van Frankrijk ook op een aantal andere Europese landen van toepassing is hetgeen reden te meer is dit serieus te nemen.
Tot slot
Internationaal gezien hebben we met grote onzekerheden te maken en derhalve beloven het spannende tijden te worden in 2019. Als gevolg denk ik dat we rekening moeten houden met een turbulent jaar met een aantal ongekende veranderingen. Gelet echter op de kracht, kwaliteit en veerkracht van Nederland en haar bevolking zie ik het nieuwe jaar echter met enig vertrouwen tegemoet.
Rest mij nog iedereen een heel gelukkig en gezond2019 toe te wensen.
 
Martin van Roekel, sinds 1984 woonachtig in Lunteren. De afgelopen 15 jaar actief geweest in verschillende rollen binnen BDO International, waarvan laatstelijk als CEO (bestuursvoorzitter) en nu sedert een jaar als Vice-Chairman (vicevoorzitter) met als bijzonder aandachtsgebied China.